Ngày 29/6/2026, Sàn giao dịch carbon Việt Nam chính thức khai trương và bắt đầu vận hành trên hạ tầng của thị trường chứng khoán. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang hình thành cơ chế giao dịch tập trung đối với hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon.

Tuy nhiên, sàn đi vào hoạt động không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều phải lập tức mua bán hạn ngạch hoặc tín chỉ. Mức độ ảnh hưởng sẽ khác nhau tùy theo nghĩa vụ pháp lý, hoạt động phát thải và yêu cầu từ khách hàng của từng doanh nghiệp.

Vậy nhóm nào đang chịu tác động trực tiếp, nhóm nào cần theo dõi và doanh nghiệp nên chuẩn bị từ đâu? Cùng ARES Vietnam làm rõ trong bài viết dưới đây.

Sàn Giao Dịch Carbon Việt Nam Đang Ở Giai Đoạn Nào?

Sàn giao dịch carbon Việt Nam chính thức đi vào hoạt động từ ngày 29/6/2026. Theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP, thị trường hiện được tổ chức theo lộ trình vận hành thí điểm đến hết ngày 31/12/2028 và dự kiến triển khai chính thức từ năm 2029.

Hoạt động của sàn được tổ chức trên hạ tầng của thị trường chứng khoán với sự tham gia của các cơ quan và đơn vị sau:

Với mô hình này, hoạt động giao dịch, đăng ký, lưu ký và thanh toán được tổ chức trên một hạ tầng tập trung. Tuy nhiên, thị trường hiện vẫn đang trong giai đoạn thí điểm và phạm vi chủ thể tham gia chưa bao gồm toàn bộ doanh nghiệp tại Việt Nam.

Sàn Giao Dịch Carbon Hoạt Động Như Thế Nào?

Sàn giao dịch carbon tạo ra cơ chế để các chủ thể đủ điều kiện mua, bán và thực hiện nghĩa vụ liên quan đến hạn ngạch phát thải hoặc tín chỉ carbon. Để hiểu cơ chế này, trước hết cần phân biệt rõ hai loại hàng hóa được đưa vào giao dịch. 

Hai Loại Hàng Hóa Được Giao Dịch

Mặc dù đều là hàng hóa của thị trường carbon, hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon được hình thành từ những cơ chế khác nhau và có vai trò riêng trong hoạt động giao dịch.

Việc phân biệt hai loại hàng hóa này đặc biệt quan trọng khi doanh nghiệp xác định quyền, nghĩa vụ và khả năng tham gia thị trường. Hạn ngạch gắn với mức phát thải được phân bổ, trong khi tín chỉ chỉ hình thành khi kết quả giảm hoặc hấp thụ phát thải được công nhận theo cơ chế phù hợp.

Quy Trình Từ Phân Bổ Đến Nộp Trả Hạn Ngạch

Đối với cơ sở được phân bổ hạn ngạch, giao dịch không phải hoạt động tách rời mà là một phần trong quá trình theo dõi, đối chiếu và thực hiện nghĩa vụ phát thải. Quy trình có thể được khái quát qua các bước dưới đây:

Theo quy định về quản lý hạn ngạch và thị trường carbon tại Nghị định 06/2022/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP, tín chỉ carbon đủ điều kiện có thể được sử dụng để bù trừ nhưng không vượt quá 30% tổng lượng hạn ngạch được phân bổ cho cơ sở. 

Trong trường hợp cơ sở không nộp trả đủ hạn ngạch theo nghĩa vụ, phần hạn ngạch còn thiếu sẽ được xử lý theo quy định và được trừ vào lượng hạn ngạch phân bổ của kỳ tiếp theo. 

Những Chủ Thể Nào Trực Tiếp Tham Gia Thị Trường Carbon? 

Trong giai đoạn thí điểm, tác động trực tiếp trước hết tập trung vào những chủ thể đã tham gia cơ chế hạn ngạch phát thải hoặc đang sở hữu tín chỉ carbon đáp ứng điều kiện giao dịch theo quy định.

92 Doanh Nghiệp Với 110 Cơ Sở Được Phân Bổ Hạn Ngạch

Nhóm chịu tác động trực tiếp nhất hiện nay là các cơ sở đã được phân bổ hạn ngạch phát thải. Lượng phát thải thực tế của các cơ sở này sẽ được đối chiếu với hạn ngạch được cấp để xác định nghĩa vụ cần thực hiện.

Trong kỳ phân bổ đầu tiên, hạn ngạch phát thải được phân bổ cho 92 doanh nghiệp với 110 cơ sở, gồm: 34 nhà máy nhiệt điện; 25 cơ sở sản xuất sắt thép; 51 cơ sở sản xuất xi măng.

Với nhóm này, kiểm kê khí nhà kính không chỉ nhằm hoàn thành báo cáo mà còn là cơ sở để dự báo chi phí và chuẩn bị phương án xử lý hạn ngạch. Doanh nghiệp càng nhận diện sớm khả năng thiếu – dư, việc phân bổ nguồn lực càng chủ động hơn.

Xem thêm: Hạn Ngạch Phát Thải 2026: Doanh Nghiệp Ngành Nhiệt Điện, Thép, Xi Măng Cần Chuẩn Bị Gì?

Tổ Chức Sở Hữu Tín Chỉ Carbon

Bên cạnh nhóm được phân bổ hạn ngạch, tổ chức sở hữu tín chỉ carbon cũng có thể trở thành chủ thể cung cấp hàng hóa cho thị trường. Tuy nhiên, khả năng giao dịch không phát sinh chỉ vì doanh nghiệp có hoạt động giảm phát thải hoặc tăng hấp thụ khí nhà kính.

Để được giao dịch trên sàn, tín chỉ carbon phải thuộc cơ chế được công nhận, được đăng ký, cấp mã và đáp ứng các điều kiện theo quy định. Vì vậy, không phải mọi hoạt động giảm phát thải đều tự động tạo ra tín chỉ carbon và cũng không phải mọi tín chỉ carbon đều được đưa vào giao dịch.

Cơ Sở Phải Kiểm Kê Khí Nhà Kính Có Phải Tham Gia Giao Dịch Carbon Ngay Không?

Không. Việc thuộc danh mục phải kiểm kê khí nhà kính không đồng nghĩa cơ sở đã được phân bổ hạn ngạch hoặc phải trực tiếp giao dịch trên Sàn giao dịch carbon Việt Nam. Theo danh mục đang được áp dụng tại Quyết định 13/2024/QĐ-TTg, 2.166 cơ sở thuộc diện phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính.

Lưu ý:

Danh mục này được rà soát, cập nhật định kỳ; tại thời điểm bài viết được cập nhật, danh mục năm 2026 đang trong quá trình hoàn thiện theo thủ tục ban hành. Doanh nghiệp cần kiểm tra văn bản mới nhất để xác định nghĩa vụ áp dụng.

Tuy nhiên, trong kỳ phân bổ hạn ngạch đầu tiên, mới chỉ có 110 cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải. Điều này cho thấy kiểm kê khí nhà kính và phân bổ hạn ngạch là hai phạm vi nghĩa vụ khác nhau. Việc thuộc danh mục kiểm kê không đồng nghĩa cơ sở sẽ được phân bổ hạn ngạch. 

Đối với phần lớn các cơ sở còn lại, trọng tâm hiện nay không phải giao dịch carbon mà là chuẩn bị dữ liệu phục vụ kiểm kê và quản lý phát thải. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu quản lý trong những giai đoạn tiếp theo nếu phạm vi áp dụng được mở rộng.

Bảng: Số lượng cơ sở thuộc danh mục kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định 13/2024/QĐ-TTg

Những Doanh Nghiệp Nào Chưa Trực Tiếp Tham Gia Nhưng Cần Theo Dõi?

Không phải mọi tác động của thị trường carbon đều đến từ quy định về hạn ngạch phát thải. Đối với nhiều doanh nghiệp, áp lực có thể đến từ yêu cầu của khách hàng, đối tác hoặc thị trường xuất khẩu trước khi phát sinh bất kỳ nghĩa vụ giao dịch nào trên Sàn giao dịch carbon Việt Nam.

1. Doanh Nghiệp Trong Chuỗi Cung Ứng

Dù chưa được phân bổ hạn ngạch, nhà cung cấp vẫn có thể được khách hàng yêu cầu cung cấp dữ liệu phát thải. Những thông tin này thường được sử dụng để tổng hợp phát thải chuỗi giá trị hoặc đánh giá kết quả môi trường của hệ thống cung ứng.

Các thông tin doanh nghiệp có thể được yêu cầu cung cấp gồm:

• Dữ liệu tiêu thụ điện và nhiên liệu.
• Dữ liệu về nguyên vật liệu đầu vào.
• Thông tin phát thải liên quan đến sản phẩm.
• Kế hoạch hoặc kết quả giảm phát thải.
• Dữ liệu phục vụ tính toán phát thải trong chuỗi giá trị.

Những yêu cầu này chủ yếu phát sinh từ hoạt động thương mại và quản lý chuỗi cung ứng, không phải nghĩa vụ giao dịch trực tiếp chỉ vì Sàn giao dịch carbon Việt Nam đã đi vào vận hành.

2. Doanh Nghiệp Xuất Khẩu

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, yêu cầu về dữ liệu carbon có thể xuất hiện sớm hơn do chịu ảnh hưởng từ tiêu chí mua hàng của khách hàng quốc tế và các yêu cầu về phát triển bền vững.

Trong quá trình đánh giá nhà cung cấp, doanh nghiệp có thể được yêu cầu cung cấp các thông tin như:

• Dấu chân carbon của sản phẩm.
• Cường độ phát thải trong quá trình sản xuất.
• Nguồn năng lượng sử dụng.
• Việc đáp ứng các tiêu chí mua hàng xanh.
• Kế hoạch hoặc kết quả giảm phát thải theo yêu cầu của khách hàng.

Theo thông tin từ cơ quan quản lý, các nhà đầu tư và đối tác quốc tế ngày càng quan tâm đến tăng trưởng xanh, năng lượng sạch và các tiêu chí môi trường khi lựa chọn doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng. Vì vậy, dù chưa thuộc nhóm trực tiếp tham gia thị trường carbon, nhiều doanh nghiệp vẫn cần chủ động theo dõi các yêu cầu này để đáp ứng kỳ vọng của khách hàng và duy trì năng lực cạnh tranh.

Sàn Carbon Thay Đổi Điều Gì Trong Hoạt Động Quản Trị Doanh Nghiệp?

Việc Sàn giao dịch carbon Việt Nam đi vào vận hành không chỉ tạo ra một cơ chế giao dịch mới mà còn từng bước thay đổi cách doanh nghiệp quản lý phát thải trong hoạt động sản xuất, đầu tư và vận hành. Đối với những doanh nghiệp chịu tác động trực tiếp hoặc đang chuẩn bị cho các yêu cầu về phát thải, carbon dần trở thành một yếu tố cần được theo dõi, đo lường và đưa vào quá trình ra quyết định, thay vì chỉ xuất hiện trong các báo cáo môi trường.

1. Phát Thải Trở Thành Một Biến Số Tài Chính

Khi cơ chế hạn ngạch phát thải được áp dụng, lượng khí nhà kính phát sinh không còn chỉ là một chỉ số môi trường mà trở thành yếu tố có thể tác động trực tiếp đến chi phí hoạt động của doanh nghiệp. Nếu phát thải vượt mức được phân bổ, doanh nghiệp phải bảo đảm đủ lượng hạn ngạch để nộp trả thông qua các cơ chế được phép, như mua bổ sung, vay mượn trong giới hạn quy định và sử dụng tín chỉ đủ điều kiện để bù trừ trong giới hạn cho phép. 

Ngược lại, việc kiểm soát và giảm phát thải hiệu quả có thể giúp hạn chế nhu cầu mua bổ sung. Trong một số trường hợp, phần hạn ngạch dư hoặc tín chỉ carbon đủ điều kiện giao dịch cũng có thể mang lại giá trị kinh tế theo cơ chế của thị trường.

2. Quyết Định Đầu Tư Cần Tính Đến Chi Phí Carbon

Bài toán đầu tư không còn chỉ dừng ở chi phí mua sắm thiết bị hoặc chi phí vận hành. Khi đánh giá một giải pháp công nghệ, doanh nghiệp cần xem xét đồng thời nhiều yếu tố liên quan đến phát thải và chi phí carbon trong dài hạn.

Một số nội dung cần được cân nhắc gồm:

• Chi phí tiếp tục duy trì công nghệ hiện tại.
• Chi phí mua bổ sung hạn ngạch nếu phát thải vượt mức.
• Chi phí đầu tư các giải pháp giảm phát thải.
• Lượng phát thải có thể cắt giảm sau khi đầu tư.
• Thời gian hoàn vốn của từng phương án.

Việc đánh giá đầy đủ các yếu tố này giúp doanh nghiệp lựa chọn giải pháp phù hợp hơn cả về hiệu quả kinh tế lẫn yêu cầu quản lý phát thải.

3. Dữ Liệu Môi Trường Trở Thành Dữ Liệu Tuân Thủ

Khi dữ liệu phát thải được sử dụng để thực hiện kiểm kê khí nhà kính, xác định nghĩa vụ liên quan đến hạn ngạch hoặc phục vụ hoạt động thẩm định, xác minh, yêu cầu đối với chất lượng dữ liệu cũng trở nên chặt chẽ hơn trước.

Do đó, dữ liệu về điện năng, nhiên liệu, nguyên vật liệu và sản lượng cần được quản lý theo phương pháp thống nhất để bảo đảm:

• Có nguồn gốc và bằng chứng rõ ràng.
• Được thu thập, kiểm soát theo quy trình phù hợp.
• Có khả năng truy xuất khi cần kiểm tra.
• Duy trì tính nhất quán giữa các kỳ báo cáo.
• Đủ cơ sở phục vụ hoạt động thẩm định hoặc xác minh.

4. Năng Lực Quản Lý Carbon Ảnh Hưởng Đến Thị Trường Và Uy Tín

Bên cạnh yêu cầu tuân thủ, năng lực quản lý carbon đang trở thành một tiêu chí được nhiều khách hàng và đối tác xem xét khi đánh giá doanh nghiệp. 

Khả năng thu thập, kiểm soát, truy xuất và chứng minh dữ liệu phát thải không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu về môi trường nhanh chóng mà còn nâng cao độ tin cậy của thông tin công bố và khả năng tham gia thị trường.

Dựa Trên Mức Độ Tác Động, Doanh Nghiệp Cần Làm Gì?

Không phải doanh nghiệp nào cũng cần triển khai cùng một phương án khi Sàn giao dịch carbon Việt Nam đi vào vận hành. Mức độ ưu tiên sẽ phụ thuộc vào nghĩa vụ pháp lý hiện tại, khả năng tham gia thị trường và yêu cầu từ khách hàng hoặc đối tác.

Trước khi xây dựng kế hoạch hành động, doanh nghiệp có thể tự đánh giá thông qua ba câu hỏi sau:

• Doanh nghiệp có thuộc 110 cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải hay không?
• Doanh nghiệp có thuộc danh mục 2.166 cơ sở phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính hay không?
• Doanh nghiệp có sở hữu tín chỉ carbon đủ điều kiện giao dịch hoặc đang được khách hàng yêu cầu cung cấp dữ liệu carbon hay không?

Sau khi xác định được tình trạng của mình, doanh nghiệp có thể ưu tiên các công việc phù hợp theo bảng dưới đây.

Lưu ý: Doanh nghiệp chưa được phân bổ hạn ngạch không nên vội mua tín chỉ carbon chỉ vì sàn đã đi vào vận hành. Trước khi xem xét các hoạt động giao dịch, doanh nghiệp cần xác định rõ nghĩa vụ pháp lý của mình, đánh giá yêu cầu từ khách hàng và xác định phạm vi dữ liệu phát thải cần quản lý. Đây là cơ sở để lựa chọn giải pháp phù hợp và tránh phát sinh chi phí hoặc đầu tư chưa cần thiết.

Các Tiêu Chuẩn ISO Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Ở Khâu Nào?

Các tiêu chuẩn ISO có thể hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng phương pháp quản lý và nâng cao độ tin cậy của thông tin khí nhà kính. Tuy nhiên, ISO không thay thế quy định pháp luật, cơ chế tín chỉ carbon hoặc điều kiện tham gia giao dịch trên Sàn giao dịch carbon Việt Nam.

Tùy theo mục tiêu quản lý và nhu cầu thực tế, doanh nghiệp có thể tham khảo các tiêu chuẩn dưới đây để hỗ trợ hoạt động kiểm kê, quản lý dữ liệu và định lượng phát thải.

Việc lựa chọn tiêu chuẩn cần căn cứ vào cấp độ dữ liệu cần quản lý – tổ chức, dự án hay sản phẩm – cũng như mục đích báo cáo, xác minh và yêu cầu của chương trình hoặc khách hàng liên quan. 

Nếu doanh nghiệp cần triển khai các tiêu chuẩn ISO phục vụ quản lý carbon và môi trường, ARES Vietnam sẵn sàng hỗ trợ hoạt động đánh giá và chứng nhận theo phạm vi phù hợp.

Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)