Truy Xuất Nguồn Gốc Sản Phẩm, Hàng Hóa Theo Nghị Định 372/2026/NĐ-CP: Doanh Nghiệp Cần Chuẩn Bị Gì?
Khi phát hiện một lô nguyên liệu không đạt yêu cầu, doanh nghiệp có thể nhanh chóng xác định những lô thành phẩm liên quan và các đơn vị đã nhận hàng? Nếu dữ liệu giữa sản xuất, kho và kinh doanh thiếu liên kết, việc truy xuất có thể mất nhiều thời gian đối chiếu.
Nghị định 372/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/01/2027, quy định về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa trên môi trường số. Tuy nhiên, việc áp dụng bắt buộc phụ thuộc vào nhóm sản phẩm và lộ trình của cơ quan quản lý chuyên ngành. Bài viết làm rõ đối tượng áp dụng và 5 bước doanh nghiệp cần chuẩn bị về mã định danh, dữ liệu truy xuất và khả năng kết nối hệ thống.
Nghị Định 372/2026/NĐ-CP Quy Định Gì Về Truy Xuất Nguồn Gốc?
Nghị định 372/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 29/09/2026 và có hiệu lực từ 01/01/2027, quy định hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa trên môi trường số thông qua Nền tảng quốc gia.
Theo Điều 1, việc áp dụng được phân biệt theo nhóm sản phẩm, hàng hóa:
| Nhóm sản phẩm, hàng hóa | Quy định áp dụng |
| Rủi ro cao | Bắt buộc định danh, xác thực dữ liệu chủ và truy xuất nguồn gốc theo danh mục, lộ trình và phương thức do bộ quản lý ngành, lĩnh vực quyết định. |
| Rủi ro trung bình, thấp | Khuyến khích thực hiện tự nguyện. |
| Hàng xuất khẩu | Áp dụng theo nguyên tắc tự nguyện, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành quy định khác. |
Lưu ý: Nghị định không điều chỉnh một số loại hàng hóa như tạm nhập tái xuất, quá cảnh, chuyển khẩu, trung chuyển và hàng nhập khẩu gửi kho ngoại quan để xuất sang nước thứ ba. Sản phẩm thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh, cơ yếu có yêu cầu bảo mật về nguồn gốc, xuất xứ không thuộc diện áp dụng bắt buộc.
Về thời hạn thực hiện, doanh nghiệp cần phân biệt:
| Mốc thời gian | Nội dung cần lưu ý |
| 01/01/2027 | Nghị định có hiệu lực, không phải thời hạn hoàn thành chung cho mọi doanh nghiệp. |
| Theo lộ trình chuyên ngành | Bộ quản lý ngành, lĩnh vực quyết định danh mục, thời điểm và phương thức áp dụng bắt buộc đối với sản phẩm rủi ro cao. |
| Chậm nhất 06 tháng kể từ khi Nền tảng quốc gia được công bố đủ điều kiện | Thời hạn kết nối, đồng bộ dữ liệu đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc khoản 1 Điều 37. |
Để xác định nghĩa vụ áp dụng, doanh nghiệp cần đối chiếu sản phẩm, hàng hóa của mình với danh mục rủi ro cao và lộ trình do bộ quản lý ngành, lĩnh vực công bố; không chỉ căn cứ vào ngành nghề kinh doanh.
5 Bước Doanh Nghiệp Cần Chuẩn Bị Để Truy Xuất Nguồn Gốc
Doanh nghiệp có thể chuẩn bị theo 5 bước dưới đây, tùy theo phạm vi và lộ trình áp dụng. Đây là hướng dẫn tham khảo, không phải trình tự bắt buộc được quy định trong Nghị định 372/2026/NĐ-CP.
Bước 1: Xác Định Sản Phẩm Và Yêu Cầu Áp Dụng
Trước tiên, doanh nghiệp cần lập danh mục sản phẩm đang sản xuất, nhập khẩu hoặc kinh doanh và kiểm tra:
- Danh mục áp dụng: Đối chiếu sản phẩm với danh mục do bộ quản lý ngành, lĩnh vực công bố.
- Vai trò trong chuỗi cung ứng: Xác định trách nhiệm tại các công đoạn sản xuất, gia công, nhập khẩu, phân phối hoặc lưu kho.
- Yêu cầu thực hiện: Kiểm tra thời điểm áp dụng, phương thức truy xuất theo lô/mẻ hoặc từng đơn vị sản phẩm và quy định chuyên ngành liên quan.
Kết quả đối chiếu cần được ghi nhận cùng căn cứ pháp lý và thời hạn thực hiện để phục vụ lập kế hoạch.
Bước 2: Rà Soát Mã Định Danh Và Dữ Liệu Truy Xuất
Theo Điều 9 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, mã định danh sản phẩm, hàng hóa (UID) được tạo tự động trên Nền tảng quốc gia dựa trên mã số sản phẩm toàn cầu (GTIN) và dữ liệu chủ.
Doanh nghiệp cần kiểm tra:
- Mã định danh: GTIN, mã sản phẩm, số lô/mẻ hoặc số sê-ri đang sử dụng. Sản phẩm chưa có GTIN cần đăng ký quyền sử dụng mã số, mã vạch theo quy định trước khi tạo UID.
- Dữ liệu chủ: Thông tin nhận diện sản phẩm và chủ thể liên quan, như tên sản phẩm, mã nhóm ngành, xuất xứ, thương hiệu và thông tin đơn vị sản xuất, kinh doanh.
- Hồ sơ liên quan: Đối chiếu dữ liệu sản phẩm với hồ sơ sản xuất, kho và chứng từ giao nhận để phát hiện thông tin thiếu hoặc sai lệch.
Đồng thời, cần rà soát các giấy chứng nhận chất lượng sản phẩm, xuất xứ, hợp chuẩn, hợp quy để chuẩn bị số hóa, xác thực và đồng bộ đối với những giấy tờ thuộc diện áp dụng theo lộ trình của cơ quan có thẩm quyền.
Lưu ý: Việc tạo UID tự động trên Nền tảng quốc gia được miễn phí theo khoản 5 Điều 9; các chi phí dịch vụ và công nghệ liên quan được xem xét riêng.
Bước 3: Xác Định Sự Kiện Truy Xuất Và Phân Công Trách Nhiệm
Khác với dữ liệu chủ, dữ liệu sự kiện truy xuất ghi nhận những hoạt động phát sinh trong chuỗi cung ứng, chẳng hạn sản phẩm được sản xuất, đóng gói, chuyển kho hoặc giao nhận vào thời điểm nào, ở đâu và bởi chủ thể nào.
Theo khoản 3 Điều 11 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, dữ liệu tại từng công đoạn bao gồm mã UID, loại sự kiện, thời điểm, địa điểm, trạng thái sản phẩm và các chủ thể liên quan.
Ví dụ phân công ghi nhận tại nhà máy:
| Công đoạn | Thông tin cần ghi nhận | Bộ phận phụ trách (tham khảo) |
| Tiếp nhận nguyên liệu | Nhà cung cấp, mã lô, thời điểm nhận | Mua hàng, Kho, QA/QC |
| Sản xuất, đóng gói | Lô nguyên liệu, lô thành phẩm, công đoạn | Sản xuất, QA/QC |
| Lưu kho, giao hàng | Mã lô xuất, thời điểm giao, đơn vị nhận | Kho, Logistics, Kinh doanh |
Các sự kiện như tách lô, hợp nhất lô hoặc chuyển giao hàng hóa cũng cần được xem xét để bảo đảm dữ liệu liên kết xuyên suốt.
Đối với những sự kiện trọng yếu thuộc diện áp dụng, việc khởi tạo chứng chỉ số qua mã UID phải tuân thủ Điều 11 và hướng dẫn chuyên ngành, bao gồm các trường hợp ngoại lệ được quy định.
Bước 4: Đánh Giá Hệ Thống Và Phương Án Kết Nối Dữ Liệu
Theo Điều 37 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, hệ thống, mã số, mã vạch và dữ liệu đã được sử dụng hợp pháp có thể tiếp tục được kế thừa theo cơ chế chuyển tiếp nếu đáp ứng các điều kiện quy định.
Ba nội dung cần đánh giá:
- Quản lý truy xuất: Hệ thống có ghi nhận và liên kết được lịch sử sản phẩm, lô/mẻ qua các công đoạn không?
- Khả năng kết nối: Có hỗ trợ chuẩn hóa và đồng bộ dữ liệu với Nền tảng quốc gia theo phương thức phù hợp không?
- Bảo vệ dữ liệu: Có cơ chế phân quyền, lưu vết thay đổi và bảo đảm an toàn thông tin không?
Tùy hệ thống hiện có, doanh nghiệp có thể lựa chọn phương thức kết nối trực tiếp, qua hệ thống chuyên ngành hoặc đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ; cập nhật dữ liệu bằng API, Ứng dụng quốc gia hoặc phương thức được cho phép khác.
Đồng thời, cần đối chiếu yêu cầu kỹ thuật tại Điều 23 Nghị định 37/2026/NĐ-CP để xác định phương án tiếp tục sử dụng, điều chỉnh hoặc nâng cấp hệ thống.
Bước 5: Kiểm Tra Khả Năng Truy Xuất Và Hoàn Thiện Kế Hoạch
Doanh nghiệp nên lựa chọn một lô sản phẩm đại diện để kiểm tra khả năng truy xuất thực tế.
Ví dụ minh họa: Lô nguyên liệu NL-001 được sử dụng để sản xuất hai lô thành phẩm, sau đó phân phối đến các đơn vị khác nhau.
Khi phát hiện NL-001 không đạt yêu cầu, cần kiểm tra:
- Truy xuất xuôi: Xác định các lô thành phẩm bị ảnh hưởng, số lượng và nơi tiếp nhận.
- Truy xuất ngược: Xác định nguồn nguyên liệu, nhà cung cấp và hồ sơ sản xuất từ từng lô thành phẩm.
- Đối chiếu chứng từ: Kiểm tra sự thống nhất giữa dữ liệu truy xuất, hồ sơ sản xuất, tồn kho và giao nhận.
Kết quả kiểm tra là cơ sở xác định sai lệch, phân công khắc phục và hoàn thiện kế hoạch. Khả năng truy xuất cũng hỗ trợ xác định phạm vi ảnh hưởng khi cần thu hồi sản phẩm không phù hợp.
Xem thêm: Quy Trình Thu Hồi Sản Phẩm Theo ISO 9001 Và ISO 22000: Doanh Nghiệp Cần Chuẩn Bị Gì?
Bảng Kiểm Tra Nhanh Công Tác Chuẩn Bị
| Hạng mục rà soát | Kết quả cần có |
| Danh mục sản phẩm và nghĩa vụ áp dụng | Sản phẩm, căn cứ pháp lý và lộ trình thực hiện |
| Mã định danh và dữ liệu chủ | Thông tin nhận diện đã được kiểm tra, bổ sung |
| Hồ sơ và sự kiện truy xuất | Danh mục dữ liệu cần ghi nhận, bộ phận phụ trách |
| Hệ thống quản lý và kết nối | Phương án tiếp tục sử dụng, điều chỉnh hoặc nâng cấp |
| Kiểm tra truy xuất thực tế | Kết quả kiểm tra, sai lệch và kế hoạch khắc phục |
ISO 9001 Và ISO 22000 Hỗ Trợ Truy Xuất Nguồn Gốc Như Thế Nào?
ISO 9001 và ISO 22000 hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát quá trình, quản lý hồ sơ và duy trì khả năng truy xuất nguồn gốc trong phạm vi hệ thống áp dụng.
| Tiêu chuẩn | Điều khoản liên quan | Giá trị đối với doanh nghiệp |
| ISO 9001:2026 | Điều 8.5.2 – Nhận biết và truy xuất nguồn gốc | Kiểm soát nhận diện sản phẩm, trạng thái kiểm tra và lưu giữ thông tin cần thiết để truy xuất khi có yêu cầu. |
| ISO 22000:2018 | Điều 8.3 – Hệ thống truy xuất nguồn gốc | Liên kết dữ liệu nguyên liệu, các lô sản xuất và phân phối; kiểm tra hiệu lực hệ thống để hỗ trợ xác định sản phẩm có khả năng không an toàn. |
Lưu ý: Chứng nhận ISO không thay thế nghĩa vụ pháp lý theo Nghị định 372/2026/NĐ-CP. Doanh nghiệp thuộc diện áp dụng vẫn phải đáp ứng các yêu cầu về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc theo lộ trình quy định.
Kết Luận
Để chuẩn bị cho Nghị định 372/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp cần xác định đúng nghĩa vụ đối với từng sản phẩm, rà soát dữ liệu truy xuất và đánh giá khả năng đáp ứng của hệ thống hiện có. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp có thể chủ động xây dựng kế hoạch thực hiện phù hợp với lộ trình áp dụng, tránh đầu tư hoặc điều chỉnh hệ thống khi chưa xác định rõ yêu cầu.
ARES Vietnam cung cấp dịch vụ đánh giá và chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001 và hệ thống quản lý an toàn thực phẩm ISO 22000. Liên hệ ARES Vietnam để tìm hiểu phạm vi và chương trình chứng nhận phù hợp với hoạt động của doanh nghiệp.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
| Câu hỏi | Trả lời |
| 1. Sản phẩm có mã QR đã được xác thực nguồn gốc chưa? | Chưa chắc. Mã QR chỉ là phương tiện truy cập thông tin, không tự chứng minh nguồn gốc sản phẩm. Việc xác thực phụ thuộc vào dữ liệu truy xuất và cơ chế kiểm chứng hợp lệ theo quy định. |
| 2. Doanh nghiệp có phải công khai toàn bộ dữ liệu truy xuất nguồn gốc không? | Không phải toàn bộ. Việc chia sẻ dữ liệu phải tuân thủ quy định về phạm vi truy cập, mục đích sử dụng và bảo mật thông tin. Doanh nghiệp vẫn phải cung cấp những dữ liệu thuộc diện bắt buộc theo quy định. |
| 3. Doanh nghiệp đã có hệ thống truy xuất nguồn gốc có phải thay thế không? | Không nhất thiết. Theo Điều 37 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, hệ thống, mã số, mã vạch và dữ liệu được sử dụng hợp pháp có thể tiếp tục được kế thừa theo cơ chế chuyển tiếp nếu đáp ứng các điều kiện quy định. |
Căn cứ pháp lý:
- Nghị định 372/2026/NĐ-CP ngày 29/09/2026 của Chính phủ quy định về hoạt động định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa.
- Nghị định 37/2026/NĐ-CP ngày 23/01/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Tin liên quan
Thông Tư 64/2026/TT-BCT Có Hiệu Lực: Cơ Sở Sử Dụng Năng Lượng Trọng Điểm Cần Thực Hiện Gì?
Đọc tiếp
Dự Án Xanh Là Gì? Tiêu Chí Xác Định Theo Quyết Định 46/2026/QĐ-TTg
Đọc tiếp
ARES Vietnam Đánh Giá Giám Sát ISO 9001 – ISO 14001 – ISO 45001 Tại Công Ty TNHH ELECO Việt Nam
Đọc tiếp
ARES Vietnam Trao Chứng Nhận ISO 9001 – ISO 14001 – ISO 45001 Tại Công Ty TNHH ELECO Việt Nam
Đọc tiếp
Quy Trình Thu Hồi Sản Phẩm Theo ISO 9001 Và ISO 22000: Doanh Nghiệp Cần Chuẩn Bị Gì?
Đọc tiếp



