Trong bối cảnh chi phí năng lượng biến động, yêu cầu giảm phát thải ngày càng rõ ràng và khung pháp lý về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả được tăng cường, quản lý năng lượng không còn là lựa chọn tự nguyện của doanh nghiệp. Đối với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, việc xây dựng hệ thống quản lý năng lượng đang trở thành yêu cầu bắt buộc, gắn trực tiếp với năng lực tuân thủ, kiểm soát chi phí và phát triển bền vững.

Vấn đề đặt ra là nhiều doanh nghiệp hiện vẫn quản lý năng lượng theo hướng rời rạc: theo dõi hóa đơn điện, lập báo cáo khi có yêu cầu hoặc thực hiện kiểm toán năng lượng theo chu kỳ nhưng chưa có hệ thống để duy trì cải tiến. Trong khi đó, yêu cầu quản lý hiện nay không chỉ dừng ở việc “có hồ sơ”, mà đòi hỏi doanh nghiệp phải có dữ liệu, nhân sự, mục tiêu và cơ chế kiểm soát năng lượng rõ ràng.

Vậy cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm được xác định như thế nào, doanh nghiệp thuộc diện áp dụng cần chuẩn bị gì và ISO 50001 có thể hỗ trợ quá trình này ra sao?

Cơ Sở Sử Dụng Năng Lượng Trọng Điểm Được Xác Định Như Thế Nào?

Cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm là cơ sở có mức tiêu thụ năng lượng hằng năm đạt ngưỡng lớn theo quy định pháp luật. Việc xác định không dựa trên quy mô thương hiệu, số lượng lao động hay cảm nhận nội bộ, mà căn cứ vào tổng mức sử dụng năng lượng thực tế sau khi quy đổi về TOE.

TOE là viết tắt của “tấn dầu tương đương”, được dùng để quy đổi nhiều dạng năng lượng khác nhau về một đơn vị chung. Vì vậy, doanh nghiệp không chỉ cần xem xét lượng điện tiêu thụ, mà còn phải rà soát các nguồn năng lượng khác như dầu, than, khí, LPG, hơi nhiệt hoặc nhiên liệu sử dụng trong sản xuất, vận hành và vận tải.

Theo Nghị định 30/2026/NĐ-CP, cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm được xác định theo hai nhóm chính:

• Nhóm 1: Cơ sở sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và đơn vị vận tải có tổng mức tiêu thụ năng lượng trong một năm quy đổi từ 1.000 TOE trở lên.
• Nhóm 2: Công trình xây dựng, văn phòng, khách sạn, siêu thị, nhà hàng, cơ sở giáo dục, y tế và các công trình có tính chất tương ứng có tổng mức tiêu thụ năng lượng trong một năm quy đổi từ 500 TOE trở lên.

Với cụm “100% cơ sở trọng điểm” trong bối cảnh hiện nay, doanh nghiệp cần hiểu đúng: đây không phải yêu cầu áp dụng cho mọi doanh nghiệp, mà là mục tiêu đối với toàn bộ cơ sở đã thuộc danh sách hoặc đạt ngưỡng sử dụng năng lượng trọng điểm. Theo kế hoạch hành động thực hiện Chỉ thị 09/CT-TTg, nhóm cơ sở trọng điểm được định hướng thực hiện kiểm toán năng lượng, áp dụng hệ thống quản lý năng lượng và phấn đấu tiết kiệm điện tối thiểu khoảng 3% mỗi năm.

Do danh sách cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm được rà soát và ban hành hằng năm, các doanh nghiệp đang mở rộng nhà máy, tăng công suất, bổ sung dây chuyền, phát triển kho lạnh, đội xe vận tải hoặc hạ tầng vận hành quy mô lớn nên chủ động theo dõi mức tiêu thụ năng lượng từ sớm.

Cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm được xác định như thế nào?

Cơ Sở Trọng Điểm Phải Thực Hiện Những Nghĩa Vụ Nào?

Khi thuộc nhóm cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, doanh nghiệp chịu sự điều chỉnh trực tiếp của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cùng các văn bản hướng dẫn liên quan. Các nghĩa vụ quản lý không nên được xem là thủ tục riêng lẻ, mà cần được kết nối thành một cơ chế quản lý thống nhất trong vận hành.

Doanh nghiệp cần tập trung vào các nhóm nghĩa vụ chính sau:

▶️Lập kế hoạch sử dụng năng lượng: Xây dựng kế hoạch hằng năm và dài hạn, có mục tiêu, chỉ tiêu, giải pháp, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện.

▶️Bố trí người quản lý năng lượng: Chỉ định nhân sự đáp ứng yêu cầu chuyên môn để theo dõi dữ liệu, phối hợp nội bộ, chuẩn bị hồ sơ, báo cáo và kiểm toán năng lượng.

▶️Thực hiện kiểm toán năng lượng định kỳ: Đánh giá hiện trạng tiêu thụ, xác định khu vực tiêu hao lớn, nhận diện điểm thất thoát và đề xuất giải pháp cải thiện hiệu suất.

▶️Thực hiện chế độ báo cáo: Lập và gửi báo cáo, kế hoạch hoặc thông tin liên quan theo yêu cầu của cơ quan quản lý; đồng thời lưu trữ dữ liệu điện, nhiên liệu, sản lượng, giờ vận hành, kết quả kiểm toán và bằng chứng cải tiến.

▶️Tổ chức hoạt động quản lý năng lượng tại cơ sở: Thiết lập cơ chế theo dõi, đo lường, phân công trách nhiệm và cải tiến để các yêu cầu pháp lý được vận hành như một hệ thống, thay vì tách rời thành từng đầu việc riêng lẻ.

Cơ sở trọng điểm phải thực hiện những nghĩa vụ nào

Doanh Nghiệp Cần Chuẩn Bị Gì Để Không Bị Động?

Để đáp ứng yêu cầu quản lý năng lượng, doanh nghiệp không nên bắt đầu bằng câu hỏi “cần làm hồ sơ gì”, mà nên bắt đầu từ năng lực kiểm soát dữ liệu. Hồ sơ giúp chứng minh tuân thủ, nhưng dữ liệu mới là nền tảng để doanh nghiệp nhận diện lãng phí, đánh giá hiệu suất và xây dựng kế hoạch cải tiến có căn cứ.

Doanh nghiệp nên ưu tiên các nhóm việc sau:

▶️Rà soát tổng mức tiêu thụ năng lượng: Tổng hợp điện, dầu, than, khí, LPG, hơi nhiệt và các nguồn năng lượng liên quan; sau đó quy đổi về TOE để đánh giá khả năng thuộc diện cơ sở trọng điểm.

▶️Xác định khu vực sử dụng năng lượng đáng kể: Nhận diện các hệ thống tiêu thụ lớn hoặc có tiềm năng cải tiến cao như khí nén, lò hơi, hệ thống lạnh, HVAC, dây chuyền sản xuất, kho lạnh, chiếu sáng hoặc đội xe vận tải.

▶️Chuẩn hóa dữ liệu năng lượng: Theo dõi dữ liệu theo nhà máy, phân xưởng, dây chuyền, thiết bị hoặc khu vực tiêu thụ lớn để hiểu nguyên nhân tiêu hao, thay vì chỉ nhìn tổng hóa đơn điện.

▶️Thiết lập chỉ số và đường cơ sở năng lượng: Xây dựng các chỉ số như kWh/tấn sản phẩm, kWh/m², lít nhiên liệu/km hoặc kg hơi/tấn sản phẩm; đồng thời xác định mốc tham chiếu để đánh giá kết quả cải thiện.

▶️Phân công trách nhiệm và theo dõi cải tiến: Làm rõ vai trò của người quản lý năng lượng, kỹ thuật, sản xuất, bảo trì, kế toán và mua hàng; đồng thời chuyển kết quả kiểm toán thành kế hoạch cải tiến có ưu tiên, thời hạn và cách đo lường cụ thể.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để không bị động?

ISO 50001 Hỗ Trợ Quản Lý Năng Lượng Như Thế Nào?

ISO 50001 là tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý năng lượng. Tiêu chuẩn này không thay thế các nghĩa vụ pháp lý như kiểm toán năng lượng, báo cáo định kỳ, bố trí người quản lý năng lượng hay lập kế hoạch sử dụng năng lượng. Thay vào đó, ISO 50001 giúp doanh nghiệp tổ chức các hoạt động này thành một hệ thống quản lý có cấu trúc, nhất quán và có khả năng cải tiến liên tục.

Theo ISO 50001, doanh nghiệp cần thực hiện xem xét năng lượng, nhận diện các khu vực sử dụng năng lượng đáng kể, thiết lập chỉ số hiệu suất năng lượng, xây dựng đường cơ sở năng lượng, xác định mục tiêu năng lượng và triển khai kế hoạch hành động. Đây là nền tảng giúp doanh nghiệp không chỉ biết “đã tiêu thụ bao nhiêu”, mà còn hiểu rõ năng lượng đang được sử dụng ở đâu, yếu tố nào ảnh hưởng đến mức tiêu thụ và kết quả cải thiện được chứng minh bằng dữ liệu nào.

Với cách tiếp cận này, kiểm toán năng lượng không còn là một báo cáo riêng lẻ, dữ liệu tiêu thụ không chỉ phục vụ kê khai, và mục tiêu tiết kiệm không dừng ở cam kết chung. Tất cả được kết nối thành một chu trình quản lý: đo lường – phân tích – hành động – đánh giá – cải tiến.

Đối với cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, ISO 50001 giúp doanh nghiệp nâng cấp từ tuân thủ sang quản trị năng lượng bài bản. Khi dữ liệu năng lượng được kiểm soát có hệ thống, doanh nghiệp có nền tảng tốt hơn để tối ưu chi phí, cải thiện hiệu suất vận hành, đồng thời đáp ứng các yêu cầu liên quan đến ISO 14001, kiểm kê khí nhà kính, ESG và chuỗi cung ứng.

ISO 50001 – Hệ thống quản lý năng lượng

Chủ Động Quản Lý Năng Lượng Để Giảm Rủi Ro Tuân Thủ Và Tối Ưu Vận Hành

Đối với cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, quản lý năng lượng không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là một phần của năng lực quản trị vận hành. Doanh nghiệp càng chuẩn hóa sớm dữ liệu, nhân sự, chỉ số theo dõi và kế hoạch cải tiến thì càng giảm rủi ro bị động khi kiểm tra, báo cáo hoặc kiểm toán năng lượng.

Trong dài hạn, ISO 50001 có thể hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản lý năng lượng bài bản hơn, giúp kết nối yêu cầu tuân thủ với mục tiêu kiểm soát chi phí, cải thiện hiệu suất và phát triển bền vững.

Nếu Quý Doanh nghiệp đang rà soát nghĩa vụ đối với cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm hoặc quan tâm đến ISO 50001, ARES Vietnam có thể đồng hành trong việc cung cấp thông tin về tiêu chuẩn, phạm vi áp dụng, lộ trình chuẩn bị và quy trình đánh giá chứng nhận theo thông lệ quốc tế.

• Hotline: 085.3858.553
• Email: Service@aresvietnam.vn